Giá»i thiá»u
- Suy tháșn, hay bá»nh tháșn mĂŁn tĂnh (CKD), lĂ má»t trong những váș„n Äá» sức khá»e nghiĂȘm trá»ng hiá»n nay, áșŁnh hưá»ng Äáșżn hĂ ng triá»u ngưá»i trĂȘn toĂ n tháșż giá»i. Theo Tá» chức Y táșż Tháșż giá»i (WHO), tá»· lá» máșŻc bá»nh tháșn mĂŁn tĂnh Äang gia tÄng, Äáș·c biá»t lĂ á» những ngưá»i cĂł cĂĄc yáșżu tá» nguy cÆĄ như tiá»u ÄÆ°á»ng, huyáșżt ĂĄp cao vĂ bĂ©o phĂŹ. Má»t trong những yáșżu tá» quan trá»ng trong viá»c quáșŁn lĂœ bá»nh tháșn lĂ dinh dÆ°á»Ąng, khĂŽng chá» giĂșp cáșŁi thiá»n chức nÄng tháșn mĂ cĂČn há» trợ giáșŁm stress, má»t yáșżu tá» cĂł thá» lĂ m tráș§m trá»ng thĂȘm tĂŹnh tráșĄng bá»nh.
- Trong bĂ i viáșżt nĂ y, chĂșng ta sáșœ khĂĄm phĂĄ má»i liĂȘn há» giữa dinh dÆ°á»Ąng, stress vĂ sức khá»e tháșn, cĂčng vá»i những thá»±c pháș©m vĂ cháșż Äá» Än uá»ng cĂł thá» giĂșp cáșŁi thiá»n tĂŹnh tráșĄng nĂ y.
Má»i liĂȘn há» giữa stress vĂ sức khá»e tháșn
Stress vĂ bá»nh tháșn
- Stress cĂł thá» áșŁnh hưá»ng tiĂȘu cá»±c Äáșżn sức khá»e tá»ng thá», bao gá»m cáșŁ chức nÄng tháșn. NghiĂȘn cứu cho tháș„y ráș±ng stress cĂł thá» lĂ m tÄng huyáșżt ĂĄp vĂ gĂąy ra cĂĄc váș„n Äá» vá» tim máșĄch, từ ÄĂł lĂ m tÄng nguy cÆĄ máșŻc bá»nh tháșn. Khi cÆĄ thá» chá»u ĂĄp lá»±c, nĂł sáșŁn sinh ra hormone cortisol, cĂł thá» dáș«n Äáșżn tĂŹnh tráșĄng viĂȘm vĂ tá»n thÆ°ÆĄng táșż bĂ o, áșŁnh hưá»ng Äáșżn chức nÄng tháșn.
Stress vĂ thĂłi quen Än uá»ng
- Stress cĆ©ng cĂł thá» lĂ m thay Äá»i thĂłi quen Än uá»ng cá»§a con ngưá»i. Nhiá»u ngưá»i cĂł xu hưá»ng Än uá»ng khĂŽng lĂ nh máșĄnh hÆĄn khi há» cáșŁm tháș„y cÄng tháșłng, dáș«n Äáșżn viá»c tiĂȘu thỄ nhiá»u thá»±c pháș©m cháșż biáșżn sáș”n, ÄÆ°á»ng vĂ muá»i, Äiá»u nĂ y cĂł thá» lĂ m tÄng nguy cÆĄ máșŻc bá»nh tháșn.
Dinh dÆ°á»Ąng há» trợ sức khá»e tháșn
NguyĂȘn táșŻc dinh dÆ°á»Ąng cho ngưá»i suy tháșn
Äá» há» trợ sức khá»e tháșn vĂ giáșŁm stress, ngưá»i bá»nh cáș§n tuĂąn thá»§ má»t sá» nguyĂȘn táșŻc dinh dÆ°á»Ąng cÆĄ báșŁn:
- GiáșŁm muá»i: HáșĄn cháșż lÆ°á»Łng muá»i trong cháșż Äá» Än uá»ng Äá» kiá»m soĂĄt huyáșżt ĂĄp vĂ giáșŁm nguy cÆĄ giữ nưá»c. Khuyáșżn nghá» lĂ khĂŽng nĂȘn tiĂȘu thỄ quĂĄ 2,300 mg muá»i má»i ngĂ y.
- Kiá»m soĂĄt protein: Ngưá»i bá»nh tháșn cáș§n Äiá»u chá»nh lÆ°á»Łng protein tiĂȘu thỄ, ưu tiĂȘn cĂĄc nguá»n protein cháș„t lÆ°á»Łng cao như cĂĄ, gia cáș§m vĂ trứng, trong khi háșĄn cháșż protein từ thá»t Äá» vĂ cĂĄc sáșŁn pháș©m từ sữa.
- QuáșŁn lĂœ kali vĂ phá»t pho: Cáș§n theo dĂ”i lÆ°á»Łng kali vĂ phá»t pho trong cháșż Äá» Än uá»ng, vĂŹ tháșn suy giáșŁm chức nÄng cĂł thá» khĂŽng loáșĄi bá» ÄÆ°á»Łc cĂĄc khoĂĄng cháș„t nĂ y hiá»u quáșŁ.
Thá»±c pháș©m tá»t cho sức khá»e tháșn
Má»t sá» thá»±c pháș©m cĂł thá» giĂșp cáșŁi thiá»n sức khá»e tháșn vĂ giáșŁm stress bao gá»m:
- TrĂĄi cĂąy vĂ rau quáșŁ: CĂĄc loáșĄi trĂĄi cĂąy như viá»t quáș„t, dĂąu tĂąy, vĂ rau xanh như cáșŁi bĂł xĂŽi, bĂŽng cáșŁi xanh chứa nhiá»u cháș„t chá»ng oxy hĂła vĂ vitamin, giĂșp báșŁo vá» táșż bĂ o tháșn khá»i tá»n thÆ°ÆĄng.
- NgĆ© cá»c nguyĂȘn háșĄt: NgĆ© cá»c nguyĂȘn háșĄt như yáșżn máșĄch, gáșĄo lứt cung cáș„p cháș„t xÆĄ vĂ cĂĄc vitamin nhĂłm B, giĂșp duy trĂŹ nÄng lÆ°á»Łng vĂ giáșŁm cáșŁm giĂĄc má»t má»i.
- Cháș„t bĂ©o lĂ nh máșĄnh: CĂĄc nguá»n cháș„t bĂ©o lĂ nh máșĄnh như dáș§u ĂŽ liu, háșĄt chia, vĂ cĂĄ há»i cĂł thá» giĂșp giáșŁm viĂȘm vĂ há» trợ sức khá»e tim máșĄch, từ ÄĂł giĂĄn tiáșżp báșŁo vá» tháșn.
Thá»±c pháș©m cáș§n trĂĄnh
Ngưá»i bá»nh tháșn nĂȘn háșĄn cháșż hoáș·c trĂĄnh cĂĄc thá»±c pháș©m sau:
- Thá»±c pháș©m cháșż biáșżn sáș”n: Thưá»ng chứa nhiá»u muá»i, ÄÆ°á»ng vĂ cháș„t báșŁo quáșŁn, cĂł thá» lĂ m tÄng nguy cÆĄ bá»nh tháșn.
- Thá»±c pháș©m giĂ u kali: Như chuá»i, cam, vĂ khoai tĂąy, cĂł thá» gĂąy ra cĂĄc váș„n Äá» vá» tim máșĄch náșżu tiĂȘu thỄ quĂĄ mức.
- Thá»±c pháș©m giĂ u phá»t pho: Như cĂĄc sáșŁn pháș©m từ sữa, thá»t Äá», cĂł thá» lĂ m tÄng nguy cÆĄ loĂŁng xÆ°ÆĄng vĂ cĂĄc váș„n Äá» sức khá»e khĂĄc.
CĂĄc biá»n phĂĄp giáșŁm stress thĂŽng qua dinh dÆ°á»Ąng
Thá»±c pháș©m giĂșp giáșŁm stress
Má»t sá» thá»±c pháș©m cĂł thá» giĂșp giáșŁm stress vĂ cáșŁi thiá»n tĂąm tráșĄng bao gá»m:
- Thá»±c pháș©m giĂ u omega-3: Như cĂĄ há»i, háșĄt lanh, vĂ quáșŁ Ăłc chĂł, cĂł thá» giĂșp giáșŁm viĂȘm vĂ cáșŁi thiá»n tĂąm tráșĄng.
- Thá»±c pháș©m giĂ u vitamin B: Như ngĆ© cá»c nguyĂȘn háșĄt, thá»t gia cáș§m, vĂ trứng, giĂșp cáșŁi thiá»n chức nÄng nĂŁo vĂ giáșŁm cáșŁm giĂĄc lo Ăąu.
- TrĂ xanh: Chứa L-theanine, má»t amino acid cĂł thá» giĂșp giáșŁm cÄng tháșłng vĂ cáșŁi thiá»n tĂąm tráșĄng.
ThĂłi quen Än uá»ng lĂ nh máșĄnh
- Än uá»ng Äá»u Äáș·n: Duy trĂŹ thĂłi quen Än uá»ng Äá»u Äáș·n giĂșp á»n Äá»nh mức ÄÆ°á»ng huyáșżt vĂ giáșŁm cáșŁm giĂĄc ÄĂłi, từ ÄĂł giáșŁm stress.
- Uá»ng Äá»§ nưá»c: Giữ cÆĄ thá» Äá»§ nưá»c giĂșp cáșŁi thiá»n chức nÄng tháșn vĂ giáșŁm cáșŁm giĂĄc má»t má»i.
- Thá»±c hĂ nh mindfulness trong Än uá»ng: Táșp trung vĂ o bữa Än, thưá»ng thức từng miáșżng Än cĂł thá» giĂșp giáșŁm stress vĂ cáșŁi thiá»n sá»± hĂ i lĂČng vá»i thá»±c pháș©m.
Káșżt luáșn
- Dinh dÆ°á»Ąng ÄĂłng vai trĂČ quan trá»ng trong viá»c há» trợ sức khá»e tháșn vĂ giáșŁm stress. Báș±ng cĂĄch lá»±a chá»n thá»±c pháș©m lĂ nh máșĄnh, kiá»m soĂĄt lÆ°á»Łng muá»i, protein, kali vĂ phá»t pho, ngưá»i bá»nh cĂł thá» cáșŁi thiá»n chức nÄng tháșn vĂ giáșŁm nguy cÆĄ máșŻc cĂĄc biáșżn chứng liĂȘn quan Äáșżn bá»nh tháșn. HÆĄn nữa, viá»c thá»±c hĂ nh thĂłi quen Än uá»ng lĂ nh máșĄnh vĂ lá»±a chá»n thá»±c pháș©m giĂșp giáșŁm stress sáșœ gĂłp pháș§n nĂąng cao cháș„t lÆ°á»Łng cuá»c sá»ng cho những ngưá»i máșŻc bá»nh tháșn.
TĂ i liá»u tham kháșŁo
- National Kidney Foundation. Nutrition and Kidney Disease, Stages 1-5 (Not on Dialysis).
- NIDDK. Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease.
- PMC. Interactions between Food and Drugs, and Nutritional Status in Renal Patients: A Narrative Review.
- PMC. Stress and the Kidney.
- PMC. Chronic Kidney Disease ProgressionâA Challenge.






