Giá»i thiá»u
- GiáșŁm cĂąn lĂ má»t trong những mỄc tiĂȘu phá» biáșżn nháș„t trong xĂŁ há»i hiá»n ÄáșĄi, vá»i hĂ ng triá»u ngưá»i tĂŹm kiáșżm cĂĄc phÆ°ÆĄng phĂĄp hiá»u quáșŁ Äá» ÄáșĄt ÄÆ°á»Łc vĂłc dĂĄng lĂœ tưá»ng. Tuy nhiĂȘn, viá»c giáșŁm cĂąn khĂŽng chá» ÄÆĄn thuáș§n lĂ má»t váș„n Äá» vá» cháșż Äá» Än uá»ng vĂ táșp luyá»n.
- Má»t yáșżu tá» quan trá»ng mĂ nhiá»u ngưá»i thưá»ng bá» qua lĂ vai trĂČ cá»§a hormon trong viá»c Äiá»u chá»nh cĂąn náș·ng. Hormon khĂŽng chá» áșŁnh hưá»ng Äáșżn cáșŁm giĂĄc ÄĂłi vĂ no mĂ cĂČn tĂĄc Äá»ng Äáșżn cĂĄch cÆĄ thá» lưu trữ vĂ sá» dỄng nÄng lÆ°á»Łng.
- BĂ i viáșżt nĂ y sáșœ khĂĄm phĂĄ cĂĄc hormon chĂnh áșŁnh hưá»ng Äáșżn viá»c giáșŁm cĂąn, cĂĄch chĂșng hoáșĄt Äá»ng vĂ những biá»n phĂĄp cĂł thá» giĂșp cĂąn báș±ng chĂșng Äá» há» trợ quĂĄ trĂŹnh giáșŁm cĂąn.
CĂĄc hormon chĂnh áșŁnh hưá»ng Äáșżn cĂąn náș·ng
Leptin
- Leptin lĂ má»t hormon ÄÆ°á»Łc sáșŁn xuáș„t chá»§ yáșżu bá»i cĂĄc táșż bĂ o mụ. NĂł cĂł vai trĂČ quan trá»ng trong viá»c Äiá»u chá»nh cáșŁm giĂĄc no vĂ nÄng lÆ°á»Łng tiĂȘu thỄ. Khi cÆĄ thá» tĂch trữ mụ, mức leptin tÄng lĂȘn, gá»i tĂn hiá»u Äáșżn nĂŁo ráș±ng cÆĄ thá» ÄĂŁ Äá»§ nÄng lÆ°á»Łng, từ ÄĂł giáșŁm cáșŁm giĂĄc thĂšm Än. NgÆ°á»Łc láșĄi, khi cÆĄ thá» giáșŁm mụ, mức leptin giáșŁm, dáș«n Äáșżn cáșŁm giĂĄc ÄĂłi tÄng lĂȘn.
- Tuy nhiĂȘn, má»t váș„n Äá» phá» biáșżn á» những ngưá»i bĂ©o phĂŹ lĂ “khĂĄng leptin”, trong ÄĂł máș·c dĂč mức leptin cao, nhưng nĂŁo khĂŽng nháșn ÄÆ°á»Łc tĂn hiá»u Äá» giáșŁm cáșŁm giĂĄc thĂšm Än. Äiá»u nĂ y cĂł thá» dáș«n Äáșżn viá»c Än uá»ng quĂĄ mức vĂ khĂł khÄn trong viá»c giáșŁm cĂąn.
Ghrelin
- Ghrelin, ÄÆ°á»Łc biáșżt Äáșżn như lĂ hormon ÄĂłi, ÄÆ°á»Łc sáșŁn xuáș„t chá»§ yáșżu trong dáșĄ dĂ y. Mức ghrelin tÄng lĂȘn khi báșĄn ÄĂłi vĂ giáșŁm xuá»ng sau khi Än. Hormon nĂ y kĂch thĂch cáșŁm giĂĄc thĂšm Än vĂ cĂł thá» dáș«n Äáșżn viá»c Än nhiá»u hÆĄn náșżu khĂŽng ÄÆ°á»Łc kiá»m soĂĄt.
- NghiĂȘn cứu cho tháș„y ráș±ng những ngưá»i bĂ©o phĂŹ thưá»ng cĂł mức ghrelin tháș„p hÆĄn nhưng láșĄi nháșĄy cáșŁm hÆĄn vá»i tĂĄc Äá»ng cá»§a nĂł, dáș«n Äáșżn viá»c há» cĂł thá» Än nhiá»u hÆĄn.
Insulin
- Insulin lĂ hormon chĂnh Äiá»u chá»nh mức ÄÆ°á»ng huyáșżt trong cÆĄ thá». NĂł ÄÆ°á»Łc sáșŁn xuáș„t bá»i tuyáșżn tỄy vĂ giĂșp chuyá»n glucose từ mĂĄu vĂ o cĂĄc táșż bĂ o Äá» sá» dỄng lĂ m nÄng lÆ°á»Łng hoáș·c lưu trữ. Mức insulin cao cĂł thá» dáș«n Äáșżn cáșŁm giĂĄc thĂšm Än vĂ tÄng cưá»ng lưu trữ mụ, Äáș·c biá»t lĂ khi káșżt hợp vá»i cháșż Äá» Än nhiá»u carbohydrate tinh cháșż. KhĂĄng Insulin cĆ©ng lĂ má»t yáșżu tá» nguy cÆĄ lá»n cho bĂ©o phĂŹ vĂ ÄĂĄi thĂĄo ÄÆ°á»ng loáșĄi 2.
Cortisol
- Cortisol, ÄÆ°á»Łc biáșżt Äáșżn như lĂ hormon stress, ÄÆ°á»Łc sáșŁn xuáș„t bá»i tuyáșżn thÆ°á»Łng tháșn. Khi cÆĄ thá» tráșŁi qua stress, mức cortisol tÄng lĂȘn, dáș«n Äáșżn viá»c tÄng cáșŁm giĂĄc thĂšm Än, Äáș·c biá»t lĂ thĂšm Äá» ngá»t vĂ thá»±c pháș©m giĂ u calo. Cortisol cao kĂ©o dĂ i cĂł thá» dáș«n Äáșżn tÄng cĂąn, Äáș·c biá»t lĂ á» vĂčng bỄng, vĂ lĂ m giáșŁm kháșŁ nÄng giáșŁm cĂąn.
Thyroid hormones
- Hormone tuyáșżn giĂĄp, bao gá»m thyroxine (T4) vĂ triiodothyronine (T3), cĂł vai trĂČ quan trá»ng trong viá»c Äiá»u chá»nh tá»c Äá» chuyá»n hĂła cá»§a cÆĄ thá». Náșżu tuyáșżn giĂĄp hoáșĄt Äá»ng kĂ©m (hypothyroidism), cĂł thá» dáș«n Äáșżn tÄng cĂąn do giáșŁm tá»c Äá» chuyá»n hĂła. NgÆ°á»Łc láșĄi, náșżu tuyáșżn giĂĄp hoáșĄt Äá»ng quĂĄ mức (hyperthyroidism), cĂł thá» dáș«n Äáșżn giáșŁm cĂąn khĂŽng mong muá»n.
GLP-1 vĂ cĂĄc hormon cáșŁm giĂĄc no khĂĄc
- GLP-1 (Glucagon-like peptide-1) lĂ má»t hormon ÄÆ°á»Łc sáșŁn xuáș„t trong ruá»t khi chĂșng ta Än. NĂł giĂșp tÄng cáșŁm giĂĄc no vĂ giáșŁm cáșŁm giĂĄc thĂšm Än. GLP-1 cĆ©ng cĂł vai trĂČ trong viá»c Äiá»u chá»nh mức ÄÆ°á»ng huyáșżt. NghiĂȘn cứu cho tháș„y ráș±ng viá»c tÄng cưá»ng sáșŁn xuáș„t GLP-1 cĂł thá» há» trợ trong viá»c giáșŁm cĂąn.
CĂĄch cĂąn báș±ng hormon Äá» há» trợ giáșŁm cĂąn
Cháșż Äá» Än uá»ng hợp lĂœ
- Má»t cháșż Äá» Än uá»ng cĂąn báș±ng, giĂ u cháș„t xÆĄ, protein vĂ cháș„t bĂ©o lĂ nh máșĄnh cĂł thá» giĂșp Äiá»u chá»nh mức hormon. CĂĄc thá»±c pháș©m như rau xanh, trĂĄi cĂąy, ngĆ© cá»c nguyĂȘn háșĄt, vĂ protein náșĄc khĂŽng chá» cung cáș„p dinh dÆ°á»Ąng mĂ cĂČn giĂșp kiá»m soĂĄt cáșŁm giĂĄc thĂšm Än vĂ cĂąn báș±ng hormon.
Táșp thá» dỄc thưá»ng xuyĂȘn
- Táșp thá» dỄc khĂŽng chá» giĂșp Äá»t chĂĄy calo mĂ cĂČn cĂł tĂĄc Äá»ng tĂch cá»±c Äáșżn mức hormon. CĂĄc nghiĂȘn cứu cho tháș„y ráș±ng táșp thá» dỄc thưá»ng xuyĂȘn cĂł thá» giĂșp giáșŁm mức cortisol, cáșŁi thiá»n Äá» nháșĄy insulin vĂ tÄng cưá»ng sáșŁn xuáș„t leptin.
Ngá»§ Äá»§ giáș„c
- Giáș„c ngá»§ cĂł vai trĂČ quan trá»ng trong viá»c Äiá»u chá»nh hormon. Thiáșżu ngá»§ cĂł thá» lĂ m tÄng mức ghrelin vĂ giáșŁm mức leptin, dáș«n Äáșżn cáșŁm giĂĄc ÄĂłi nhiá»u hÆĄn. ÄáșŁm báșŁo ngá»§ Äá»§ giáș„c (7-9 giá» má»i ÄĂȘm) cĂł thá» giĂșp cĂąn báș±ng cĂĄc hormon nĂ y vĂ há» trợ quĂĄ trĂŹnh giáșŁm cĂąn.
QuáșŁn lĂœ stress
- Stress kĂ©o dĂ i cĂł thá» lĂ m tÄng mức cortisol, dáș«n Äáșżn tÄng cáșŁm giĂĄc thĂšm Än vĂ tÄng cĂąn. CĂĄc phÆ°ÆĄng phĂĄp quáșŁn lĂœ stress như thiá»n, yoga, vĂ cĂĄc hoáșĄt Äá»ng thư giĂŁn khĂĄc cĂł thá» giĂșp giáșŁm mức cortisol vĂ cáșŁi thiá»n cáșŁm giĂĄc thĂšm Än.
Káșżt luáșn
- Viá»c giáșŁm cĂąn khĂŽng chá» ÄÆĄn thuáș§n lĂ má»t hĂ nh trĂŹnh vá» cháșż Äá» Än uá»ng vĂ táșp luyá»n. Hormon ÄĂłng vai trĂČ quan trá»ng trong viá»c Äiá»u chá»nh cáșŁm giĂĄc ÄĂłi, no vĂ cĂĄch cÆĄ thá» lưu trữ nÄng lÆ°á»Łng. Hiá»u rĂ” vá» cĂĄc hormon nĂ y vĂ cĂĄch chĂșng áșŁnh hưá»ng Äáșżn cÆĄ thá» cĂł thá» giĂșp báșĄn xĂąy dá»±ng má»t káșż hoáșĄch giáșŁm cĂąn hiá»u quáșŁ hÆĄn.
- Báș±ng cĂĄch ĂĄp dỄng cĂĄc biá»n phĂĄp như cháșż Äá» Än uá»ng hợp lĂœ, táșp thá» dỄc thưá»ng xuyĂȘn, ngá»§ Äá»§ giáș„c vĂ quáșŁn lĂœ stress, báșĄn cĂł thá» cĂąn báș±ng cĂĄc hormon vĂ há» trợ quĂĄ trĂŹnh giáșŁm cĂąn cá»§a mĂŹnh.
TĂ i liá»u tham kháșŁo
- Brown University Health. (2024). How Do Hormones Influence a Person’s Weight?
- Healthline. (2023). 9 Hormones That Affect Weight â and How to Improve Them.
- PubMed. (2020). Glucagon-like peptide 1 in the pathophysiology and pharmacotherapy of clinical obesity.
- PubMed. (2018). Sleep deprivation and obesity in adults: a brief narrative review.
- PubMed. (2019). The role of thyroid hormone in metabolism and metabolic syndrome.
ÄĂŁ xem láșĄi & cáșp nháșt láș§n cuá»i vĂ o ngĂ y 20/02/2025 bá»i Bs. Nguyá»
n VÄn Anh.