Thiếu máu & Suy thận: Cách bổ sung sắt qua thực phẩm

Giới thiệu

• Thiếu máu là một tình trạng phổ biến, đặc biệt ở những người mắc bệnh thận mãn tính (CKD). Suy thận không chỉ ảnh hưởng đến khả năng lọc chất thải của cơ thể mà còn làm giảm sản xuất hormone erythropoietin (EPO), một hormone quan trọng trong việc sản xuất hồng cầu. Khi nồng độ EPO giảm, cơ thể không thể sản xuất đủ hồng cầu, dẫn đến tình trạng thiếu máu.
• Một trong những yếu tố quan trọng trong việc điều trị thiếu máu là bổ sung sắt, một khoáng chất thiết yếu cho quá trình sản xuất hồng cầu. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối liên hệ giữa thiếu máu và suy thận, cũng như cách bổ sung sắt qua thực phẩm một cách hiệu quả.

Mối liên hệ giữa thiếu máu và suy thận

Thiếu máu trong bệnh thận mãn tính

Thiếu máu là một biến chứng phổ biến ở bệnh nhân mắc CKD. Theo nghiên cứu, khoảng 50% bệnh nhân CKD giai đoạn 3 đến 5 gặp phải tình trạng thiếu máu. Nguyên nhân chính của thiếu máu trong CKD bao gồm:

• Giảm sản xuất EPO: Thận bị tổn thương không thể sản xuất đủ EPO, dẫn đến giảm sản xuất hồng cầu.
• Thiếu sắt: Bệnh nhân CKD thường có mức sắt thấp do chế độ ăn uống không đủ hoặc do mất máu trong quá trình điều trị.
• Thời gian sống ngắn của hồng cầu: Hồng cầu trong cơ thể bệnh nhân CKD thường có thời gian sống ngắn hơn, dẫn đến giảm số lượng hồng cầu.

Triệu chứng của thiếu máu

Thiếu máu có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, bao gồm:

• Mệt mỏi và yếu đuối
• Da nhợt nhạt
• Khó thở
• Đau ngực
• Chóng mặt và nhức đầu.

Vai trò của sắt trong sản xuất hồng cầu

Sắt là một thành phần thiết yếu trong hemoglobin, protein trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi đến các mô trong cơ thể. Thiếu sắt dẫn đến giảm khả năng sản xuất hemoglobin, từ đó làm giảm khả năng vận chuyển oxy và gây ra tình trạng thiếu máu.

Các loại sắt

Có hai loại sắt trong chế độ ăn uống:

• Sắt heme: Có trong thực phẩm từ động vật như thịt đỏ, gia cầm và hải sản. Sắt heme có tỷ lệ hấp thụ cao hơn so với sắt không heme.
• Sắt không heme: Có trong thực phẩm từ thực vật như đậu, hạt, rau xanh và ngũ cốc. Sắt không heme có tỷ lệ hấp thụ thấp hơn và thường bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khác trong chế độ ăn uống.

Cách bổ sung sắt qua thực phẩm

Thực phẩm giàu sắt heme

Để tăng cường lượng sắt trong cơ thể, bệnh nhân CKD nên bổ sung các thực phẩm giàu sắt heme, bao gồm:

• Thịt đỏ: Thịt bò, thịt cừu, và thịt lợn là những nguồn cung cấp sắt heme phong phú.
• Gia cầm: Gà và vịt cũng chứa sắt heme, đặc biệt là phần thịt tối màu.
• Hải sản: Cá, tôm, và các loại hải sản khác là nguồn cung cấp sắt heme tốt.

Thực phẩm giàu sắt không heme

Bên cạnh sắt heme, bệnh nhân cũng nên bổ sung thực phẩm giàu sắt không heme, bao gồm:

• Đậu và hạt: Đậu lăng, đậu đen, đậu xanh, hạt chia và hạt lanh.
• Rau xanh: Rau bina, cải xoăn, và bông cải xanh.
• Ngũ cốc: Bánh mì nguyên cám, ngũ cốc ăn sáng được bổ sung sắt.

Tăng cường hấp thụ sắt

Để tối ưu hóa khả năng hấp thụ sắt, bệnh nhân CKD nên chú ý đến các yếu tố sau:

• Kết hợp với vitamin C: Tiêu thụ thực phẩm giàu vitamin C như cam, chanh, và ớt cùng với thực phẩm chứa sắt có thể tăng cường hấp thụ sắt không heme.
• Tránh các chất ức chế hấp thụ: Hạn chế tiêu thụ trà, cà phê, và các sản phẩm chứa canxi trong bữa ăn vì chúng có thể làm giảm khả năng hấp thụ sắt.

Lời khuyên dinh dưỡng cho bệnh nhân CKD

Chế độ ăn uống cân bằng

Bệnh nhân CKD nên tuân thủ một chế độ ăn uống cân bằng, bao gồm:

• Thực phẩm giàu protein: Đảm bảo cung cấp đủ protein từ nguồn động vật và thực vật.
• Thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất: Bổ sung các loại rau củ quả tươi để cung cấp vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể.

Theo dõi tình trạng sức khỏe

Bệnh nhân CKD cần thường xuyên kiểm tra nồng độ hemoglobin và sắt trong máu để điều chỉnh chế độ ăn uống và bổ sung sắt nếu cần thiết.

Kết luận

• Thiếu máu là một vấn đề nghiêm trọng đối với bệnh nhân suy thận, và việc bổ sung sắt qua thực phẩm là một phần quan trọng trong việc quản lý tình trạng này. Bằng cách lựa chọn thực phẩm giàu sắt heme và không heme, cùng với việc tối ưu hóa khả năng hấp thụ sắt, bệnh nhân có thể cải thiện tình trạng sức khỏe của mình.
• Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có kế hoạch dinh dưỡng phù hợp nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Erythropoietin: Production, Purpose, Test & Levels – Cleveland Clinic.
2. Iron Absorption: Factors, Limitations, and Improvement Methods – PMC.
3. Iron and iron deficiency | Better Health Channel.
4. Anemia and Chronic Kidney Disease | National Kidney Foundation.
5. Dietary Iron – StatPearls – NCBI Bookshelf.

---

---